Laktik Asit Cilde Ne Yapar? Faydaları ve Doğru Kullanımı

Cilt bakımında laktik asit nedir?

Laktik asit, glikolik asitle birlikte alfa hidroksi asitlerin (AHA; suda çözünen, “meyve asitleri” diye de anılan asit ailesi) en çok kullanılan üyelerindendir. Kozmetik formüllerde ve dermatolojide yüzeysel peeling ajanı olarak yer alır. [1, 2] Bu sayfa yalnızca cilde sürülen laktik asidi anlatır; kaslarda biriken, kanda ölçülen ya da fermantasyonla üretilen laktik asit kapsam dışıdır.

AHA sınıfı derlemelerde cilt nemlendirmesinden akne ve fotoyaşlanmaya uzanan geniş bir kullanım alanıyla anılır; bu derlemeler ağırlıkla glikolik asidi anlatır. [7] Hidroksi asitlerin etki mekanizmasının daha fazla açıklama gerektirdiği ve formül tabanının (taşıyıcının) sonuca katkısının önemli olduğu da belirtilir. [8] Glikolik asidin ayrıntıları glikolik asit rehberi sayfasında.

Laktik asidin L ve D olmak üzere iki ayna görüntüsü formu vardır. 1996 tarihli küçük bir çalışmada L-laktik asitli losyon stratum korneum (cildin en dış tabakası) seramidlerini %48, D,L karışımı %25 artırdı; D formu etkisizdi. [9] Özet katılımcı sayısını, yoğunluğu ve pH’ı vermez. Etiketlerdeki “L-laktik asit” ibaresi bu forma işaret eder.

Laktik asit ile glikolik asit arasındaki fark ne?

İki asidi aynı ev ürünü koşullarında karşılaştıran tek çalışma kaynaklarımızda var. Güneş hasarlı yüz cildi olan 40–70 yaş arası 74 kadın %8 glikolik asit, %8 L-laktik asit ya da taşıyıcı (etkin madde içermeyen baz) kremi 22 hafta günde iki kez kullandı. Yüzde en az bir derece iyileşme görülenlerin oranı glikolik asitte %76, laktik asitte %71, taşıyıcıda %40’tı. Ön kolda yalnız glikolik asit taşıyıcıdan üstün bulundu. [4]

“Laktik asit daha naziktir” yaygın bir inanıştır; ev ürünlerinde bunu ölçen bir çalışma kaynaklarımızda yok. Hekimin uyguladığı peelinglerde yan etki en sık %20 glikolik peelingde görüldü; ancak bu sonuç %15 laktik peelingle yapılan klinik bir işleme aittir ve ev ürününe aktarılamaz. [10]

Laktik asit ne işe yarar? Cilde faydaları

Laktik asidin cilde faydaları üzerine çalışmalar az, küçük ve çoğu 1980–1990’lardan. En tutarlı bulgular kuru ciltte nem ve güneş hasarlı ciltte doku üzerine; leke ve sivilce için laktik aside özgü ev ürünü verisi yok. “Bariyeri onarır”, “kırışıklığı giderir” ya da “lekeyi siler” gibi ifadeleri bu veriler desteklemez.

Kuru cilt ve nem

Orta-ileri kuru cildi olan 60 hastada 21 gün süren çift kör bir çalışmada bacaklara nötralize %12 laktat losyonu, %5 laktik asit losyonu ya da laktatsız yumuşatıcı losyon uygulandı. Üçü de kuruluk skorunu anlamlı azalttı; kullanım bırakıldıktan 1–2 hafta sonra %12 laktat losyonu kuruluğun geri dönüşünü diğer ikisinden daha iyi sınırladı. [3] Çalışma bacak derisinde ve hastalık düzeyindeki kurulukta yapıldı; 1983 tarihli.

Laboratuvar ve kısa insan çalışmalarını birleştiren 1996 tarihli çalışmada L-laktik asit ve D,L karışımı uygulanan ciltte, sodyum lauril sülfatla (SLS, köpürtücü bir yüzey aktif madde) yapılan tahriş testinde bariyer işlevi ve kuruluğa direnç anlamlı iyileşti; D formunda iyileşme görülmedi. [9] Asidik nemlendiricilerin seramid üretimini destekleyebileceği bir bariyer derlemesinde genel olarak belirtilir; bu laktik aside özgü bir sonuç değildir. [11] Bariyerin nasıl çalıştığını cilt bariyeri rehberi anlatıyor.

Güneş hasarı, ince çizgiler ve cilt dokusu

Yukarıdaki 22 haftalık çalışmada %8 laktik asit kremi, yüzde güneş hasarının bazı belirtilerinde taşıyıcıya göre ölçülü (“modest”) bir yarar sağladı; yazarlar kremlerin iyi tolere edildiğini bildirdi. [4] Çalışma tek merkezde, yalnız kadınlarda ve tek bir formülle yapıldı.

Başka bir çalışmada katılımcılar %5 ya da %12 laktik asidi 3 ay günde iki kez uyguladı. %12’de epidermis ve dermiste sıkılık ve kalınlık artışıyla birlikte pürüzsüzlükte ve çizgi görünümünde klinik iyileşme kaydedildi; %5’te dermiste değişiklik görülmedi, ancak benzer klinik ve epidermal değişiklikler bildirildi. [12] Özet katılımcı sayısını, uygulama bölgesini ve plasebo kolunu açıkça vermez.

Ön kolda %25’lik glikolik, laktik ya da sitrik asit losyonlarıyla yapılan pilot çalışmada cilt kalınlığı yaklaşık %25 arttı; sonuç üç asit için birlikte raporlandı, laktik aside ayrılamaz ve %25 kozmetik üst sınırın üzerindedir. [13] Kırışıklığın bütünü için kırışıklık rehberi var.

Lekeler ve cilt tonu

İltihap sonrası lekelerde (sivilce sonrası lekeler dahil) 47 çalışmayı inceleyen sistematik derleme, yüksek kaliteli çalışması olan topikal ajanlar arasında hidroksi asitleri sınıf olarak sayar; laktik aside özgü sonuç vermez ve neredeyse her çalışmada SPF 30 ve üzeri güneş koruması önerilir. [14] Hekimin uyguladığı %15 laktik asit peelingi, yapısal göz çevresi pigmentasyonu olan hastaların %56,67’sinde %50’den fazla iyileşme sağladı; çalışmada plasebo grubu yoktu. [10] Evde kullanılan laktik asitli ürünün lekeye etkisini ölçen çalışma kaynaklarımızda yok. Leke türleri için cilt lekeleri rehberi yol gösterir.

Sivilceye eğilimli cilt

Sivilce verisi iki küçük, kontrol grubu olmayan çalışmadan ve çok bileşenli formüllerden geliyor. Hafif-orta aknesi olan 50 Japon kadın %2 niacinamide, %1 laktik asit ve %0,2 salisilik asit içeren bir serumu 8 hafta kullandı; değerlendirilen 46 kişide iltihaplı lezyon sayısı başlangıca göre azaldı. [15] 27 kadında %10,4 L-laktik asit, %2 salisilik asit ve bir retinoid türevi içeren serumla lezyon sayıları 4. haftada anlamlı azaldı. [16] İki çalışmada da etki laktik aside ayrılamaz. Akne bir cilt hastalığıdır; tanı ve tedavi için dermatoloğa başvur, genel çerçeve sivilce rehberi sayfasında.

Laktik asit nasıl kullanılır?

Pratikte laktik asitli ürün temizlikten sonra kuru cilde ince bir tabaka hâlinde, başlangıçta haftada iki-üç akşam uygulanır; cilt alıştıkça sıklık artırılabilir. Çalışmalarda ürünler günde iki kez uygulandı; bu bir öneri değil, çalışma bilgisidir. [4, 12] En uygun ve en az yan etkili yoğunluklar henüz belirlenmediği için “daha yüksek daha iyi” diye düşünme. [2]

1. Küçük bir alanda dene. Çene kenarında birkaç akşam gözlemle.
2. Tek asitle başla. Aynı rutine ikinci bir peeling ürünü ekleme.
3. Nemlendiriciyle tamamla. Seçim için nemlendirici rehberi yol gösterir.
4. Sabah güneş koruması kullan. Ayrıntı güneşe duyarlılık bölümünde.

Laktik asit serumu, krem mi losyon mu?

Ürün tiplerini karşılaştıran bir çalışma kaynaklarımızda yok; çalışmalar krem ve losyon kullandı, serum kullanan yok. Pratikte serumlar daha akışkandır ve yüz için, losyonlar vücut için, kremler kuru cilt için hazırlanır; etiketteki yüzde ve kullanım bölgesi ürün tipinden daha belirleyicidir.

Çalışmalarda hangi yüzde kullanıldı?

Çalışma bilgisi olarak: %5 ve %12 laktik asit 3 ay, [12] %8 L-laktik asit 22 hafta, [4] nötralize %12 laktat ve %5 laktik asit 21 gün kullanıldı. [3] %12 laktat nötralize bir formüldür; asit formuyla bire bir karşılaştırılmaz. CIR Uzman Paneli kozmetiklerde en yüksek güvenli AHA yoğunluğu olarak %10’u önerdi. [5] Laktik aside özgü pH verisi kaynaklarımızda yok; derlemeler tahrişi azaltmak için belirli yoğunluk ve pH düzeylerinin önerildiğini aktarır. [2]

Sabah mı akşam mı, ne sıklıkla?

Pratikte akşam uygulaması yaygındır; gündüz uygulamak güneş korumasını daha da önemli kılar. Başlangıç için haftada iki-üç kez yeterli sayılır; batma ya da soyulma olursa sıklık düşürülür.

Laktik asit peeling evde yapılır mı?

Laktik asit peelingi, hekimin uyguladığı yüzeysel bir kimyasal peeling işlemidir; asidin türünü, yoğunluğunu ve sıklığını hedeflenen derinliğe ve cildin durumuna göre hekim seçer. [17] Klinikte %15 laktik peeling üç haftada bir uygulandı. [10] Bu sayfa evde peeling tarifi, yüksek yüzde ya da bekleme süresi vermez; işlemin ayrıntısı kimyasal peeling rehberi sayfasında.

Kullanırken neler yaşanır?

İlk günlerde hafif batma ya da karıncalanma olabilir. AHA içeren ürünlerde şişlik, yanma ve kaşıntı gibi istenmeyen tepkiler bildirildiği için bu belirtiler artarsa ürünü bırak. [1] 22 haftalık çalışmada kremler iyi tolere edildi, bir katılımcı tahriş nedeniyle ayrıldı. [4] Aşağıdaki süreler çalışmalardan gelir; kişisel takvim değildir.

Pratikte ilk haftalarda pürüzlülükte azalma hissedilebilir; çizgi görünümü için aylar gerekir. Soyulma, kalıcı kızarıklık ya da yanma alışma dönemi değildir; ürünü bırak ve geçmezse dermatoloğa başvur.

Laktik asit güneşe duyarlılık yapar mı?

Bu soru doğrudan laktik asitle ölçülmedi; AHA sınıfında glikolik asitle gösterildi. 29 açık tenli gönüllünün sırtına 4 hafta %10 glikolik asit uygulandığında UV ışığına duyarlılık arttı: güneş yanığı hücreleri çoğaldı, kızarıklık oluşturan en düşük UV dozu düştü. Uygulama bırakıldıktan bir hafta sonra fark kalmadı. [18] Küçük bir çalışmaydı ve sırt derisinde yapıldı.

FDA dahil bazı düzenleyici kurumlar AHA içeren kozmetiklerin güneş yanığı uyarısı taşımasını önerdi. [5] AHA’ların güneş hasarını artırıp artırmadığı ya da azaltıp azaltmadığı bir derlemeye göre belirsizdir. [1] Pratik öneri: laktik asit kullandığın dönemde her sabah geniş spektrumlu güneş koruyucu sür ve gün içinde yenile; seçim için güneş kremi rehberi var.

Hangi içeriklerle birlikte kullanılır?

Laktik asidin başka içeriklerle birlikte kullanımını ölçen çalışmalar, iki ayrı ürünü üst üste sürmeyi değil, tek formülde birleştirilmiş bileşenleri test etti. [15, 16] Bu yüzden aşağıdaki tablo pratik yaklaşımları özetler; kesin bir uyumluluk listesi değildir. Üre ile laktik asit vücut losyonlarında sık birlikte bulunur; bu ikili üre rehberinde ele alınıyor.

Kimler dikkat etmeli?

AHA içeren ürünler şişlik, yanma ve kaşıntı yapabildiği için dikkat gerektirir; [1] en uygun ve en az yan etkili yoğunluklar henüz belirlenmedi. [2] Bariyeri bozulmuş, soyulan ya da yakın zamanda işlem görmüş cilt ile aktif egzama ve rozasea gibi durumlar, dermatolog değerlendirmesi olmadan asit başlamak için uygun değildir.

Hassas ciltte laktik asit kullanılır mı?

Hassas cilt tanımlı bir grupta laktik asitle yapılmış çalışma kaynaklarımızda yok; “daha nazik” yaygın inanışı ölçülmüş bir bulgu değildir. AHA’lı ürünlerde yanma ve kaşıntı bildirildiği için hassas ciltte bu belirtiler daha olası sayılır. [1] Pratikte düşük yüzdeyle, küçük bir alanda ve haftada bir başlamak; batma ya da kızarıklık sürerse kullanmamak makul bir yoldur.

Hamilelikte laktik asit kullanılır mı?

Laktik asitli ev ürünü için gebelik ya da emzirme çalışması kaynaklarımızda yok. Gebelikte kullanılan cilt bakım ürünlerinin çoğu lokal etki gösterir ve vücutta çok düşük düzeylere ulaşır; bazı istisnalar vardır. [6] Kozmetik işlemleri inceleyen bir derleme, kontrollü çalışma bulunmadığı için vaka verisine dayanarak klinik glikolik ve laktik peelingleri kabul edilebilir saydı ve daha iyi veri gerektiğini yazdı; bu işlem bağlamıdır, ev ürününe aktarılmaz. [19] Bu sayfa “güvenli” hükmü vermez; kullandığın ürünü hekiminle değerlendir. Genel çerçeve hamilelikte cilt bakımı rehberi sayfasında.

Seçerken ve saklarken nelere bakılır?

Etikette yüzdenin yazılı olması ilk ölçüttür. Çevrim içi satılan 50 AHA’lı üründe yoğunluk %2,5 ile %70 arasında değişti; 19 ürün önerilenden yüksek yoğunluk içeriyordu, 12 üründe yoğunluk bilgisi hiç yoktu ve güneş yanığı uyarısı 50 sayfadan yalnız 16’sında vardı. [5] Pratikte yüzdesini yazmayan ya da %10’un çok üstündeki ürünlerden uzak dur; ürünü serin, ışık almayan yerde kapağı kapalı sakla ve son kullanma tarihini izle.

Sık sorulan sorular

Laktik asit zararlı mıdır?

Çalışmalarda ev ürünü yoğunlukları iyi tolere edildi; tahriş ve güneşe duyarlılık yine de gerçek sınırlardır. 22 haftalık çalışmada %8 krem iyi tolere edildi, bir katılımcı tahriş nedeniyle ayrıldı. [4] AHA ürünleri şişlik, yanma ve kaşıntı yapabilir. [1] Güneşe duyarlılık glikolik asitle gösterildi ve bırakınca bir haftada geçti. [18]

Laktik asit cildi beyazlatır mı?

Hayır; cildi beyazlattığını gösteren bir çalışma kaynaklarımızda yok. Sistematik derleme hidroksi asitleri iltihap sonrası lekelerde sınıf olarak destekler, laktik aside özgü sonuç vermez. [14] Evde kullanılan laktik asitli ürünün lekeye etkisini ölçen çalışma da yok.

Laktik asitli vücut losyonu ne işe yarar?

Kuru vücut cildinde kuruluğu azaltmak için kullanılır; bunu destekleyen tek çalışma eski ve bacakta yapıldı. 60 hastada %12 laktat losyonu 21 günde kuruluğu azalttı ve bırakınca kuruluğun geri dönüşünü laktatsız losyondan daha iyi sınırladı. [3] Pratikte duştan sonra nemli cilde sürülür; çatlak ya da kanayan ciltte kullanılmaz.

Kaynaklar

1. Tang SC, Yang JH. Dual Effects of Alpha-Hydroxy Acids on the Skin. Molecules. 2018;23(4). PubMed · DOI
2. Almeman AA. Evaluating the Efficacy and Safety of Alpha-Hydroxy Acids in Dermatological Practice: A Comprehensive Clinical and Legal Review. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2024;17:1661-1685. PubMed · DOI
3. Dahl MV, Dahl AC. 12% lactate lotion for the treatment of xerosis. A double-blind clinical evaluation. Arch Dermatol. 1983;119(1):27-30. PubMed
4. Stiller MJ, Bartolone J, Stern R, et al. Topical 8% glycolic acid and 8% L-lactic acid creams for the treatment of photodamaged skin. A double-blind vehicle-controlled clinical trial. Arch Dermatol. 1996;132(6):631-636. PubMed
5. Krstonošić V, Ćirin D. Are cosmetics based on alpha hydroxy acids safe to use when purchased over the internet? Toxicol Ind Health. 2022;38(12):835-838. PubMed · DOI
6. Bozzo P, Chua-Gocheco A, Einarson A. Safety of skin care products during pregnancy. Can Fam Physician. 2011;57(6):665-667. PubMed
7. Babilas P, Knie U, Abels C. Cosmetic and dermatologic use of alpha hydroxy acids. J Dtsch Dermatol Ges. 2012;10(7):488-491. PubMed · DOI
8. Kornhauser A, Coelho SG, Hearing VJ. Applications of hydroxy acids: classification, mechanisms, and photoactivity. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2010;3:135-142. PubMed · DOI
9. Rawlings AV, Davies A, Carlomusto M, et al. Effect of lactic acid isomers on keratinocyte ceramide synthesis, stratum corneum lipid levels and stratum corneum barrier function. Arch Dermatol Res. 1996;288(7):383-390. PubMed · DOI
10. Dayal S, Sahu P, Jain VK, Khetri S. Clinical efficacy and safety of 20% glycolic peel, 15% lactic peel, and topical 20% vitamin C in constitutional type of periorbital melanosis: a comparative study. J Cosmet Dermatol. 2016;15(4):367-373. PubMed · DOI
11. Rajkumar J, Chandan N, Lio P, Shi V. The Skin Barrier and Moisturization: Function, Disruption, and Mechanisms of Repair. Skin Pharmacol Physiol. 2023;36(4):174-185. PubMed · DOI
12. Smith WP. Epidermal and dermal effects of topical lactic acid. J Am Acad Dermatol. 1996;35(3 Pt 1):388-391. PubMed · DOI
13. Ditre CM, Griffin TD, Murphy GF, et al. Effects of alpha-hydroxy acids on photoaged skin: a pilot clinical, histologic, and ultrastructural study. J Am Acad Dermatol. 1996;34(2 Pt 1):187-195. PubMed · DOI
14. Tan MG, Kim WB, Jo CE, Nabieva K, Kirshen C, Ortiz AE. Topical treatment for postinflammatory hyperpigmentation: a systematic review. J Dermatolog Treat. 2022;33(5):2518-2526. PubMed · DOI
15. Igarashi A, Abe M, Gunji Y, et al. Evaluation of a Dermocosmetic Serum Containing a Multi-acid Complex and Niacinamide in Japanese Women with Mild Acne. J Clin Aesthet Dermatol. 2025;18(4):41-43. PubMed
16. Draelos Z, Lewis J, McHugh L, Pellegrino A, Popescu L. Novel retinoid ester in combination with salicylic acid for the treatment of acne. J Cosmet Dermatol. 2016;15(1):36-42. PubMed · DOI
17. Fischer TC, Perosino E, Poli F, Viera MS, Dreno B, Cosmetic Dermatology European Expert Group. Chemical peels in aesthetic dermatology: an update 2009. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2010;24(3):281-292. PubMed · DOI
18. Kaidbey K, Sutherland B, Bennett P, et al. Topical glycolic acid enhances photodamage by ultraviolet light. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2003;19(1):21-27. PubMed · DOI
19. Trivedi MK, Kroumpouzos G, Murase JE. A review of the safety of cosmetic procedures during pregnancy and lactation. Int J Womens Dermatol. 2017;3(1):6-10. PubMed · DOI