Kimyasal peeling evde hafif soyar, klinikte derine iner.

Kimyasal peeling nedir?

Kimyasal peeling, bir asidin ciltte kontrollü hasar oluşturduğu, ardından cildin kendini yenilediği bir işlemdir. Akne, leke ve güneşe bağlı yaşlanma görünümünde kullanılır. İşlem ne kadar derine inerse sonuç o kadar belirgin, komplikasyon oranı da o kadar yüksek olur. [1]

Derinlik, peelingi birbirinden ayıran temel ölçüdür. Avrupalı uzmanların derlemesine göre peelingler üç sınıfa ayrılır: yüzeysel, orta ve derin. [2] Aynı kimyasal peeling adı, evde sürülen hafif bir tonikten hekimin uyguladığı derin bir işleme kadar çok farklı şeyleri kapsayabilir.

Bu yazı ağırlıkla evde kullanılan AHA ve BHA ürünlerini anlatır. Klinik peelingler aşağıda yalnızca bağlam olarak geçer; derinlik arttıkça hem sonuç hem risk arttığı için bu işlemler hekimin kararı ve uygulamasıdır. [8]

AHA BHA nedir, farkı ne?

AHA (alfa hidroksi asit) ve BHA (beta hidroksi asit), cilt bakımında soyucu olarak kullanılan hidroksi asit sınıflarıdır. Hidroksi asitler aslında daha geniş bir ailedir: polihidroksi asitler ve biyonik asitler de bu ailenin ayrı sınıflarıdır. Kullanım alanları arasında güneş hasarı, akne ve pigment bozuklukları sayılır. [9]

AHA grubunda glikolik asit, laktik asit, malik asit, tartarik asit ve sitrik asit bulunur. Kozmetik formüllerde yaygındırlar; dermatolojide yüzeysel peeling ajanı olarak da kullanılırlar. [10]

Cilt bakımında BHA denince çoğunlukla salisilik asit kastedilir. Salisilik asit, hücreler arasındaki bağlantıları gevşeterek dış tabakanın dökülmesine yardım eder. Komedolitik etkisi (gözenekteki tıkacı çözmeye yardım etmesi) onu sivilceye eğilimli ciltte kullanılan bir peeling ajanı yapar. [11]

AHA ile BHA arasındaki fark

İkisi de soyucudur; fark, kimyasal sınıfta ve hangi sorun için daha çok çalışıldıklarındadır. AHA’lar ev ürünü çalışmalarında daha çok güneş hasarı ve doku için, BHA ise tıkanma ve sivilce için incelenmiştir. Doğrudan karşılaştırmalar ise çoğunlukla klinikte yapılan peelinglerden gelir.

Sık okuduğun “BHA yağda çözünür, gözeneğin içine iner” açıklaması, bu yazıda kullandığımız çalışma özetlerinde ölçülmüyor; bu yüzden burada bir bulgu gibi sunmuyoruz. Sivilcede peelingleri toplayan sistematik derleme de glikolik ve salisilik asit peelingleri arasında belirgin bir fark bulmadı. [5]

AHA BHA ne işe yarar?

AHA BHA ürünlerinin en çok incelendiği alanlar güneş hasarı görünümü, sivilce ve iltihap sonrası lekelerdir. Evde kullanılan düşük yüzdeli ürünlerle yapılmış kontrollü çalışma az ve çoğu küçük; güçlü görünen sonuçların bir bölümü klinikte uygulanan peelinglere ait. Bu yüzden her bulguda hangi yüzdenin, nerede denendiğine bak.

Güneş hasarı ve cilt dokusu

Güneş hasarlı yüz cildi olan 40–70 yaş arası 74 kadın, 22 hafta boyunca günde iki kez %8 glikolik asit, %8 laktik asit ya da etkin madde içermeyen krem kullandı. Fotohasar şiddetinde en az bir derece iyileşme glikolik asitte %76, laktik asitte %71, etkisiz kremde %40 oranında görüldü. Yazarlar yararı “ölçülü” olarak nitelendirdi. [4]

Laktik asitle yapılan başka bir çalışmada %5 ve %12’lik ürünler üç ay boyunca günde iki kez sürüldü. İki yüzde de pürüzsüzlükte ve epidermiste benzer değişiklikler sağladı; derideki sıkılık ve kalınlık artışı yalnızca %12’de görüldü. Özet katılımcı sayısını ve plasebo kolunu vermiyor; sonucu tek bir küçük çalışma olarak oku. [13]

Sivilce ve siyah nokta

Evde kullanılan salisilik asitli ürünleri destekleyen veriler zayıf. Cochrane derlemesi, salisilik asit karşılaştırmalarındaki çalışmaların düşük ya da çok düşük kalitede olduğunu ve bazı çalışmalarda pullanma ile kızarıklık bildirildiğini yazıyor. [14]

Klinik peelinglerde tablo biraz daha net ama yine sınırlı. 12 RKÇ’yi (387 katılımcı) toplayan sistematik derlemede glikolik asit peelingi plasebodan üstündü; glikolik ve salisilik asit arasında fark yoktu. Salisilik asit, komedonlarda (siyah ve beyaz nokta) karşılaştırıldığı başka bir peeling karışımından daha etkili olabilir: %53,4’e karşı %26,3 azalma. Çalışmaların kalitesi çok düşük ile orta arasındaydı. [5]

Siyah noktanın neden oluştuğunu ve evde neyin gerçekçi olduğunu siyah nokta rehberi anlatıyor. Ağrılı, yaygın ya da iz bırakan sivilcede bir soyucu ürün tek başına yeterli plan değildir; dermatoloğa görün.

Lekeler ve akne izleri

Sivilce ya da tahriş sonrası kalan kahverengi lekelerde (iltihap sonrası hiperpigmentasyon) 47 çalışmayı inceleyen sistematik derleme, hidroksi asitleri en çok yüksek kaliteli çalışmayla desteklenen topikal ajanlar arasında saydı. Neredeyse her çalışmada SPF 30 ve üzeri güneş koruyucu önerildi; ölçüm yöntemleri ise çalışmadan çalışmaya değişiyordu. [6]

Lekenin türünü ayırt etmek için cilt lekeleri rehberi iyi bir başlangıçtır. Kahverengi iz ile çukur iz aynı şey değildir; aradaki farkı sivilce izleri rehberi açıklıyor.

Evde kimyasal peeling nasıl yapılır?

Evde kimyasal peeling, klinikteki işlemin küçük bir kopyası değil; düşük yüzdeli AHA veya BHA içeren bir bakım ürününü düzenli ve temkinli kullanmaktır. Tek yeni ürünle başla, etiketteki talimata uy ve gündüz güneş koruyucuyu atlama. Saf asit çözeltileriyle ya da internetteki “tariflerle” klinik peelingi taklit etme.

İnternette satılan ürünler yüzde açısından çok farklı. Bir çevrim içi satış sitesinde incelenen 50 AHA’lı soyucu ürünün yüzdesi %2,5 ile %70 arasında değişiyordu; 19’u önerilen düzeyi aşıyordu, 12’sinde yüzde hiç yazmıyordu. [7]

AHA BHA serum ve tonik nasıl kullanılır?

AHA BHA serum, tonik ve temizleyici en yaygın ürün biçimleridir; ancak incelediğimiz ev ürünü çalışmaları krem kullandı. Bu yüzden serum ya da tonik için ayrı bir etkinlik sonucu veremiyoruz. [4, 13] Aşağıdaki adımlar genel öneridir, çalışma bulgusu değildir:

1. Temiz ve kuru cilde uygula. Göz ve dudak çevresinden uzak dur.
2. İnce bir kat yeterli. Tonik pamukla ya da elle, serum birkaç damla olarak sürülür.
3. Ardından nemlendirici kullan. Kuruluk ve batma hissini izlemek kolaylaşır.
4. Durulanan ürünü talimattaki sürede durula. Ciltte bırakılan ürünü tahminle bekletme.
5. Sabah güneş koruyucu sür. Nedeni aşağıdaki güneş bölümünde.

Hangi yüzde, ne sıklıkta?

Cosmetic Ingredient Review (CIR) uzman paneli kozmetiklerde en fazla %10 AHA’yı önerir. [7] Ev ürünü çalışmalarında %8 glikolik ve laktik asit ile %5–12 laktik asit günde iki kez kullanıldı. [4, 13] Derlemeye göre AHA’nın ciltte yararlı mı zararlı mı olacağı yoğunluğa bağlıdır; daha yüksek yüzde evde daha iyi sonuç anlamına gelmez. [10]

Evde ne sıklıkta kullanılacağını test eden bir çalışma kaynaklarımızda yok. Genel öneri olarak haftada birkaç akşamla başlayıp cildinin tepkisine göre ilerlemek yaygındır. Batma, kızarıklık ya da pullanma olursa sıklığı azalt veya ara ver.

AHA ve BHA birlikte kullanılır mı?

AHA ile BHA’yı aynı üründe ya da aynı rutinde kullanmanın evdeki etkisini test eden bir çalışma kaynaklarımızda yok. Kombinasyon ürünleri yaygın; ama iki ayrı soyucuyu aynı akşam üst üste sürmek, olası tahrişin hangisinden geldiğini anlamayı zorlaştırır. Tek asit ihtiyacını karşılıyorsa ikincisini eklemen gerekmez.

Retinol kullanıyorsan asitli ürünü farklı akşamlara ayırmak ve ikisine aynı anda başlamamak yaygın bir genel öneridir; bu da doğrudan bir çalışmayla test edilmiş değildir.

Kimyasal peeling ve güneş: koruma neden şart?

Asitle soyulan cilt güneşe daha duyarlı hale gelebilir; bu yüzden kimyasal peeling kullandığın dönemde güneş koruması rutinin sabit parçasıdır. Randomize, çift kör bir çalışmada 29 gönüllünün sırtına dört hafta %10 glikolik asit sürüldü; UV verildiğinde güneş yanığı hücreleri arttı ve kızarıklık için gereken UV dozu düştü. Etki, uygulama bırakıldıktan bir hafta sonra kaybolmuştu. [3]

Çalışma küçüktü, yalnızca beyaz tenli kişilerde ve sırt derisinde yapıldı. Yine de ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), AHA içeren kozmetiklerde güneş yanığı uyarısı önerir; incelenen 50 ürün sayfasından yalnızca 16’sında bu uyarı görünüyordu. [7] Hidroksi asitlerin uzun süreli kullanımının güneşe bağlı kanser gelişimine etkisini inceleyen çalışma sayısı ise çok sınırlı. [9]

Klinik peelinglerde de işlem sonrası güneşe maruz kalmak komplikasyon olasılığını artıran etkenler arasında sayılır. [1] Genel öneri olarak asitli ürün kullandığın süre boyunca ve bıraktıktan sonraki hafta her sabah geniş spektrumlu güneş koruyucu sür. Miktar ve yenileme için güneş kremi rehberi yol gösterir.

Kimyasal peeling zararları ve kullanırken neler yaşanır?

Kimyasal peelingin zararları, çoğunlukla asidin gücüne ve ne kadar derine indiğine bağlıdır. AHA içeren ürünlerde şişlik, yanma ve kaşıntı bildirilmiştir. [10] Klinik peelinglerde yan etkiler hafif tahriş ve düzensiz renklenmeden kalıcı ize uzanabilir; çok nadir durumlarda hayatı tehdit edebilir. [1]

Hafif kızarıklık ve pullanma, salisilik asit çalışmalarında da görülen yan etkilerdir. [14] Klinikte %30’luk peelinglerin karşılaştırıldığı çalışmada ilk seanstan sonra glikolik asitte daha fazla yan etki bildirildi. [12] Ev kremiyle yapılan 22 haftalık çalışmada ise 74 kadından yalnızca biri tahriş nedeniyle bıraktı. [4]

Çalışmalarda gözlenen süreler şöyle; bunlar senin cildin için bir takvim değil, yalnızca tek tek çalışmaların ölçüm noktalarıdır:

Geçmeyen yanma, şişlik ya da kabuklanma normal kabul edilmemeli; ürünü bırak.

Kimler dikkat etmeli?

Koyu tenliysen, cildin hassassa ya da kolay lekeleniyorsan asitli ürünlere daha temkinli başla. Fitzpatrick III–VI cilt tipinde yapılan 473 yüzeysel klinik peelingin %3,8’inde komplikasyon görüldü; en sıkları kabuklanma, iltihap sonrası lekelenme ve kızarıklıktı. En koyu cilt tipinde (VI) yan etki olasılığı belirgin biçimde daha yüksekti. [15]

Peeling derlemesine göre komplikasyonlar koyu cilt tiplerinde, bazı peeling ajanlarında ve işlem sonrası güneşe çıkıldığında daha olasıdır; önlemenin ilk adımı risk taşıyan kişiyi baştan belirlemektir. [1] Batma, kuruluk ve pullanma zaten varsa önce cilt bariyeri toparlanmalı. Salisilik asit peeling derlemesi, salisilizmi (salisilik asidin vücutta birikmesiyle ortaya çıkan zehirlenme) de ele alır; geniş alana yüksek yüzdeli ürün sürmeyi hekime danış. [11]

Rozasea, egzama ya da aktif, iltihaplı sivilce tanın varsa yeni bir asitli ürünü hekiminle konuş. Hamilelik ve emzirme için aşağıdaki soru-cevaba bak.

Klinikte kimyasal peeling: hekimin yaptığı işlem

Klinikte yapılan kimyasal peeling, hedeflenen derinliğe göre asidin türü, yüzdesi, uygulama sıklığı ve basıncının seçildiği tıbbi bir işlemdir. Orta derinlikte TCA, derin peelingde yüksek yüzdeli TCA ya da fenol kullanılır. Derlemeye göre başarı, hekimin bu kimyasal ve biyolojik süreçleri, endikasyonları ve yan etkileri iyi bilmesine bağlıdır. [2]

Derinlik arttıkça hem sonuç hem komplikasyon sayısı artar. [8] Sivilcede klinik peelingler hafif-orta akne için benzer etkinlikte ve iyi tolere edilir görünüyor; ama çalışmaların kalitesi düşük olduğu için hiçbir peelingin ötekinden üstün olduğu kesin söylenemiyor. [5] Uygulama adımlarını burada vermiyoruz; bu kararı dermatolog verir.

Sık sorulan sorular

Kimyasal peeling cilt rengini açar mı?

Kaynaklarımızda cildin doğal rengini açtığını gösteren bir bulgu yok. İncelenen konu, sivilce sonrası kalan kahverengi lekeler gibi belirli lekeler; hidroksi asitler bu lekelerde en çok yüksek kaliteli çalışmayla desteklenen ajanlar arasında. [6] Koyu ciltte peeling sonrası lekelenme de görülebildiği için temkinli ilerle. [15]

Kimyasal peeling etkisini ne zaman gösterir?

Tek bir süre yok; bu, yüzdeye ve işlemin türüne göre değişir. Klinikte %30’luk peelinglerle yapılan sivilce çalışmasında anlamlı etki ikinci seanstan itibaren görüldü. [12] Evde %8 AHA kremiyle yapılan çalışmanın değerlendirme noktası ise 22. haftaydı ve yarar ölçülüydü. [4]

Kimyasal peeling sonrası nelere dikkat edilmeli?

En önemli nokta güneşten korunmaktır; işlem sonrası güneşe maruz kalmak komplikasyon olasılığını artırır. [1] Klinik peeling yaptırdıysan hekiminin verdiği bakım talimatına uy. Genel öneri olarak soyulan deriyi koparma, aynı günlerde başka soyucu ürün ekleme ve geçmeyen yanma ya da şişlikte hekimine başvur.

Hamilelikte kimyasal peeling yapılır mı?

Kaynaklarımızda bu soruyu doğrudan yanıtlayan bir çalışma yok; kararı hekiminle vermelisin. Bu yazıdaki çalışmalar hamilelikte güvenliği değerlendirmek için tasarlanmadı. Bu yüzden evde kullanılan AHA BHA ürünlerini ya da klinik peelingi hamilelikte ne güvenli ne de sakıncalı ilan ediyoruz; ürünün yüzdesini ve işlemin türünü hekimine sor.

Kaynaklar

1. Costa IMC, Damasceno PS, Costa MC, Gomes KGP. Review in peeling complications. J Cosmet Dermatol. 2017;16(3):319-326. PubMed · DOI
2. Fischer TC, Perosino E, Poli F, Viera MS, Dreno B, Cosmetic Dermatology European Expert Group. Chemical peels in aesthetic dermatology: an update 2009. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2010;24(3):281-292. PubMed · DOI
3. Kaidbey K, Sutherland B, Bennett P, et al. Topical glycolic acid enhances photodamage by ultraviolet light. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2003;19(1):21-27. PubMed · DOI
4. Stiller MJ, Bartolone J, Stern R, et al. Topical 8% glycolic acid and 8% L-lactic acid creams for the treatment of photodamaged skin. A double-blind vehicle-controlled clinical trial. Arch Dermatol. 1996;132(6):631-636. PubMed
5. Chen X, Wang S, Yang M, Li L. Chemical peels for acne vulgaris: a systematic review of randomised controlled trials. BMJ Open. 2018;8(4):e019607. PubMed · DOI
6. Tan MG, Kim WB, Jo CE, Nabieva K, Kirshen C, Ortiz AE. Topical treatment for postinflammatory hyperpigmentation: a systematic review. J Dermatolog Treat. 2022;33(5):2518-2526. PubMed · DOI
7. Krstonošić V, Ćirin D. Are cosmetics based on alpha hydroxy acids safe to use when purchased over the internet? Toxicol Ind Health. 2022;38(12):835-838. PubMed · DOI
8. Lee KC, Wambier CG, Soon SL, et al. Basic chemical peeling: Superficial and medium-depth peels. J Am Acad Dermatol. 2019;81(2):313-324. PubMed · DOI
9. Kornhauser A, Coelho SG, Hearing VJ. Applications of hydroxy acids: classification, mechanisms, and photoactivity. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2010;3:135-142. PubMed · DOI
10. Tang SC, Yang JH. Dual Effects of Alpha-Hydroxy Acids on the Skin. Molecules. 2018;23(4). PubMed · DOI
11. Arif T. Salicylic acid as a peeling agent: a comprehensive review. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2015;8:455-461. PubMed · DOI
12. Kessler E, Flanagan K, Chia C, Rogers C, Glaser DA. Comparison of alpha- and beta-hydroxy acid chemical peels in the treatment of mild to moderately severe facial acne vulgaris. Dermatol Surg. 2008;34(1):45-50; discussion 51. PubMed · DOI
13. Smith WP. Epidermal and dermal effects of topical lactic acid. J Am Acad Dermatol. 1996;35(3 Pt 1):388-391. PubMed · DOI
14. Liu H, Yu H, Xia J, et al. Topical azelaic acid, salicylic acid, nicotinamide, sulphur, zinc and fruit acid (alpha-hydroxy acid) for acne. Cochrane Database Syst Rev. 2020;5(5):CD011368. PubMed · DOI
15. Vemula S, Maymone MBC, Secemsky EA, et al. Assessing the safety of superficial chemical peels in darker skin: A retrospective study. J Am Acad Dermatol. 2018;79(3):508-513.e2. PubMed · DOI