Skualanla skualen tek harfle ayrılır, ama aynı şey sayılmaz.

Skualan nedir?

Skualan (C30H62), skualen molekülündeki altı çift bağın tamamen hidrojenlenmesiyle, yani doyurulmasıyla elde edilen bir hidrokarbondur. Renksiz, kokusuz, çok kararlı ve oksidasyona dirençli bir yağ olarak tanımlanır ve kozmetikte yumuşatıcı olarak yaygın kullanılır. [1] 2019’da 2.785 kozmetik formülde kayıtlıydı; skualen ise 527 formülde. [4] Kimya derlemesindeki “yağlı his bırakmaz” gibi nitelemeler yazar görüşüdür, ciltte ölçülmüş bir sonuç değildir.

Yumuşatıcılar (emolyanlar) stratum korneuma karışır; nem tutucular suyu çeker, kapatıcılar ise cildin yüzeyini örter. [3] Skualan bu sınıflardan yumuşatıcıya girer. Bu üç grubun cildin koruyucu katmanındaki yerini cilt bariyeri rehberi ayrıntılı anlatıyor.

Skualen ile skualan arasındaki fark ne?

Skualen (C30H50) altı çift bağlı, çoklu doymamış bir hidrokarbondur. Köpekbalığı karaciğeri yağında yüksek, bazı bitkisel yağlarda daha düşük miktarda bulunur ve insan sebumunun %13’ünü oluşturur. [2] Skualan ise bu çift bağların hidrojenlenmesiyle elde edilen doymuş hâlidir; çift bağ kalmadığı için oksidasyona dirençlidir. [1]

“Skualan cildin kendi yağına benzer” cümlesini sık görürsün. Bu benzerlik skualen üzerinden kurulur: sebumdaki madde skualendir, skualan değil. Bu ayrım, sonraki bölümlerde anlatılan sivilce bulgularını doğru okumak için önemli.

Sebumdaki skualen ne anlatıyor?

Skualen, sebumun kendine özgü bileşenlerinden biridir: skualen ve mum esterleri vücudun başka yerinde ve epidermisin yüzey lipitlerinde bulunmaz, cildi koruyan ana bileşenler arasında sayılır. [5] Oranı kişiden kişiye değişir; bir pilot çalışmada skualenin sebumdaki payı kontrollerde %15, akneli gençlerde %20 idi. [6]

Sebum üretimi androjenlerin yönlendirmesiyle artar ve akne gelişimi için zorunludur; bazı sebum lipitleri tek başına komedon oluşturucu etkiye sahiptir. [7] Bu yüzden skualen akne araştırmalarında sık geçer. Ama bu bulguların hepsi cildin kendi skualeniyle ilgilidir, cilde sürülen skualanla değil.

Oksitlenmiş skualen sivilceyle ilişkili mi?

Tavşan kulağında yapılan 1983 tarihli bir deneyde skualenin kendisi hemen hemen hiç komedon oluşturmadı; UVA ile oluşan skualen peroksitleri ise yüksek düzeyde komedojenikti. [8] Hücre kültüründe peroksitlenmiş skualen iltihap habercilerini artırdı. [9] Hafif komedonal aknesi olan 18 hastada skualen miktarı kontrollerle benzerdi, ama sebumdaki oksitlenmiş skualen yüzdesi daha yüksekti. [10] Aynı çalışmada E vitamini içeren karma bir formülle 4 haftalık uygulamada oksitlenmiş skualen yüzdesi azaldı ve 8. haftada klinik iyileşme kaydedildi; ancak bu bölüm kontrolsüzdü ve belirli bir formülle yapıldı. [10]

Bu bulgular hayvan, hücre ve küçük insan çalışmalarından gelir; birbiriyle tutarlı değildir ve neden-sonuç değil, ilişki gösterir. 9 genç erkekle yapılan pilot çalışmada skualen akneli grupta daha fazlaydı, 18 hastalık çalışmada ise miktar farklı değildi. [6, 10] “Skualen sivilce yapar” demek doğru olmaz; bu sonuçları skualana aktarmak da doğru değildir. Sivilcenin nedenleri ve bakımı için sivilce rehberi ayrıntılı bilgi veriyor.

Skualan yağı cilde ne yapar?

Skualan yağı cilde bir yumuşatıcı olarak etki eder; yumuşatıcılar stratum korneuma karışır. [3] Ancak skualanın tek başına cilt nemini ya da transepidermal su kaybını (cilt yüzeyinden buharlaşan su) ölçen kontrollü bir insan çalışması bulamadık. Derlemelerde bildirilen nemlendirici, yumuşatıcı ve etken madde taşıyıcısı olarak kullanılabilme gibi özellikler hayvan ve laboratuvar verisidir. [2]

Nemlendirici olarak işe yarar mı?

Soruya kısmen yanıt veren tek çalışma, kısa süreli bir karşılaştırmadır. 177 sağlıklı gönüllünün ön kolunda 41 bileşen basit yağ-su emülsiyonlarında denendi; %20 skualan, test edilen 15 tek yağdan biriydi. Tek yağlı emülsiyonlar nemi ortalama %11,8 (3. saat) ve %7,9 (6. saat) artırdı; yağlar arasında anlamlı fark yoktu. [11]

Aynı çalışmada nem tutucu kombinasyonları daha yüksek artış sağladı: 3. saatte %28, 6. saatte %22,2. Çalışma bir kozmetik şirketince finanse edildi, tek uygulamalıktı ve skualanın sonucu ayrıca raporlanmadı. [11] Bir nemlendiricinin etkisi zaten formülün bütününe bağlıdır. [12] Özetle skualanın yumuşatıcı işlevi açık; üstün bir nemlendirici olduğunu gösteren bir çalışma yok.

Yaşlanma karşıtı etkisi var mı?

İnsanda kırışıklık, leke ya da yaşlanma karşıtı etki gösteren bir çalışma bulamadık. İnsan dermal fibroblastlarıyla yapılan bir hücre kültürü çalışmasında skualan, UVA’nın yol açtığı oksidatif stresi ve kolajen sentezindeki baskılanmayı engelledi. [13] Antioksidan etkiler hayvan ve laboratuvar çalışmalarında da bildirildi. [2] Hücre ortamındaki konsantrasyonlar ürün yüzdeleriyle kıyaslanamaz; bu sonuçlar cilde sürülen üründe test edilmedi.

Skualan nereden elde edilir?

Onlarca yıl boyunca ana kaynak derin deniz köpekbalıklarının karaciğer yağı oldu; 1 ton skualen için yaklaşık 3.000 köpekbalığının karaciğeri gerekir. Bugün bitkisel yollar da var: zeytinyağı rafinasyonunun yan ürünleri ve şeker kamışı şekerinin mayayla fermantasyonundan elde edilen bir ara madde. [1]

2012 tarihli bir araştırmaya göre dünyadaki köpekbalığı karaciğeri yağı üretiminin yaklaşık %90’ı kozmetik sektörüne gidiyordu; bu, yılda 2,7 milyon derin deniz köpekbalığına karşılık geliyordu. Zeytinyağı ise %0,4-0,6 skualen içerir; bitkisel skualen doğrudan yağdan değil, rafinasyon yan ürünlerinden elde edilir. Şeker kamışı yolunda fermantasyonla elde edilen farnesen birleştirilip hidrojenlenir ve ürün %92-93 skualan içerir. [1] Bir biyoteknoloji derlemesine göre skualen talebini karşılamak için her yıl üç ila altı milyon derin deniz köpekbalığı avlanıyor; bu tahmin tüm skualen talebi içindir, kozmetiğin payı ayrılmıyor. [14]

Bitkisel skualan daha mı iyi?

Hangi kaynağın cilde daha iyi geldiğini karşılaştıran bir çalışma yok. Kaynağı bitki de olsa hayvan da olsa skualan, hidrojenasyonla üretilen işlenmiş bir maddedir; “doğal skualan” ifadesi kaynağı anlatır, ciltteki etkiyi değil. Etiketten kaynak her zaman anlaşılmaz; şirketler kaynağı izotop analiziyle doğrulayabiliyor. [1]

Bir üreticinin 2012 tahminine göre küresel skualan pazarının %46’sı zeytinyağı, %44’ü köpekbalığı karaciğeri yağı, %10’u şeker kamışı kaynaklıydı. [1] Bu eski bir üretici tahminidir, bugünkü pazarı göstermez. Kaynak senin için önemliyse üreticiye doğrudan sormak pratik bir yoldur.

Skualan nasıl kullanılır?

Pratikte skualan ya bir nemlendiricinin içinde ya da tek başına yağ olarak kullanılır. Saf skualan yağı genellikle temizlikten ve su bazlı serumlardan sonra, nemlendiriciyle karıştırılarak ya da onun üzerine birkaç damla sürülür. Ürünün talimatını izle; kaynaklarımız etkinlik için bir miktar ya da yüzde vermiyor.

1. Az başla. Birkaç damla çoğu zaman yüzün tamamına yeter; parlama artıyorsa miktarı azalt.
2. Katman sırasını düşün. Yağlar genellikle su bazlı ürünlerden sonra sürülür.
3. Tek yeni ürün ekle. Aynı hafta başka yeni ürün başlatırsan tepkinin kaynağını ayırt edemezsin.
4. Gündüz korumayı ayrı tut. Skualan güneşten korumaz; güneş koruyucu ayrı bir adımdır.

Nemlendiricin zaten skualan içeriyorsa ayrı bir yağ eklemen gerekmez. İçerik listesinde skualan genellikle “squalane” olarak yazılır; bir harf farkla yazılan “squalene” ise skualendir. Listeyi okumak için içerik listesi rehberi yol gösterebilir.

Saklarken nelere dikkat edilir?

Skualanın oksidasyona dirençli olması doymuş yapısından gelir; bu yüzden skualene göre çok daha kararlıdır. [1, 13] Kozmetik kullanım için üreticiler %92’nin üzerinde saflık ve düşük iyot değeri arar; iyot değeri, molekülde kalan çift bağların ölçüsüdür. [1] Bu bilgiler tüketici etiketinde genellikle yazmaz. Pratikte kapağı kapalı, serin ve ışıktan uzak bir yerde saklamak, kokusu değişen ürünü kullanmamak yeterlidir.

Kullanırken neler yaşanır?

Skualanlı bir yağın ilk hissi genellikle yumuşaklık ve hafif parlaklıktır; bu his düzeyinde bir değişimdir. Kısa süreli bir çalışmada tek yağlı emülsiyonlar nemi 3. saatte artırdı, 6. saatte bu artış azaldı. [11] Haftalar süren kullanımın skualana özgü sonucunu ölçen bir çalışma yok; beklentini buna göre kur.

Yeni siyah nokta ya da sivilcede artış fark edersen ürünü bırak ve birkaç hafta izle. Akneye eğilimli ciltte skualan test edilmediği için bu gözlem senin için en somut bilgi olur. Pratikte yağı kuru hissettiğin bölgelere yoğunlaştırıp alın ve burun çevresinde daha az kullanmak da bir seçenektir.

Hangi içeriklerle kullanılır?

Skualan yağ fazında çalışan bir yumuşatıcı olduğu için su tutan nem tutucularla aynı rutinde yer alabilir; ikisi birbirinin yerine değil, farklı işler için kullanılır. [3] Skualanı başka içeriklerle birlikte sınayan bir kombinasyon çalışması kaynaklarımızda yok; aşağıdaki öneriler pratik niteliktedir. Kendi ürünlerinin talimatı her zaman önceliklidir.

Seramid üzerine yapılan çalışmalar için seramid rehberi, retinol başlangıcındaki kuruluk için retinol rehberi okunabilir. Nem tutucu, yumuşatıcı ve kapatıcı içerikleri bir arada ele alan nemlendirici rehberi, skualanın rutindeki yerini seçmene yardım eder.

Skualan mı hyaluronik asit mi?

İkisini doğrudan karşılaştıran bir çalışma yok. Hyaluronik asit suyu çeken bir nem tutucu, skualan ise yağ fazında bir yumuşatıcıdır. [3] Kısa süreli bir çalışmada nem tutucu kombinasyonları yağlardan daha yüksek nem artışı sağladı (3. saatte %28’e karşı %11,8), ama hyaluronik asit test edilenler arasında yoktu. [11]

Bu yüzden “biri daha iyidir” demek yerine ihtiyacına bakmak daha doğru. Pratikte gerginlik için bir nem tutucu, pürüzlü ve kuru his için bir yumuşatıcı düşünülebilir; ikisini birlikte kullanmak da mümkündür. Hyaluronik asitle ilgili bulguları hyaluronik asit rehberi anlatıyor.

Kimler dikkat etmeli?

Kozmetik İçerik Güvenliği Uzman Paneli skualanı mevcut kullanım uygulamaları ve konsantrasyonlarında güvenli buldu; artan kullanıma rağmen anlamlı bir klinik duyarlanma gösterilmemişti. [4] Panel, artan kullanıma rağmen vaka bildirimi olmamasını ve kendi klinik deneyimini güvenlik lehine değerlendirdi. Bu bir güvenlik değerlendirmesidir; ürünün işe yaradığını göstermez ve kişisel hassasiyet olasılığını dışlamaz.

Akneye eğilimli ciltte skualanı test eden bir insan çalışması yok. Tavşan kulağı deneyinde skualan da denendi, ama özette ona ait ayrı bir sonuç verilmiyor. [8] Bu yüzden “komedojenik değil” ya da “sivilceye iyi gelir” ifadeleri çalışmalarla gösterilmiş bilgi değildir. Sivilcen varsa yeni bir yağı önce küçük bir alanda deneyip birkaç hafta izlemek pratik bir yoldur.

Sık sorulan sorular

Skualan cilde zararlı mı?

Uzman panelin değerlendirmesine göre mevcut kullanımda güvenli; yeni çalışmalar duyarlanma olasılığına işaret etse de anlamlı bir klinik duyarlanma görülmemişti. [4] Yine de “hiç zararı yok” demek doğru olmaz: her ürün farklı bir formüldür ve kişisel tepki her zaman mümkündür. Kızarıklık, kaşıntı ya da sivilce artışı olursa kullanımı bırak.

Skualan sivilce yapar mı?

Bunu doğrudan test eden bir insan çalışması yok. Sivilceyle ilişkilendirilen bulgular cildin kendi skualeninin oksitlenmiş hâliyle ilgilidir ve hayvan, hücre ya da küçük insan çalışmalarından gelir. [8, 10] Skualan doymuş yapısı nedeniyle oksidasyona dirençlidir [1]; ancak ciltte peroksit oluşturmadığını ya da sivilceyi önlediğini ölçen bir insan çalışması bulunamadı.

Skualan saf olarak sürülür mü?

Kozmetik formüllerde %96,8’e kadar skualan konsantrasyonu bildirildi ve panel mevcut kullanımı güvenli buldu. [4] Yani yüksek oranlı skualan yağları kullanılıyor. Pratikte birkaç damla yeterlidir; fazlası parlama ve yapışkanlık yapabilir. Saf yağın bir nemlendiriciye göre ek yarar sağladığını gösteren bir karşılaştırma yok.

Hamilelikte skualan kullanılır mı?

Skualanın hamilelik ya da emzirme döneminde kullanımını inceleyen bir çalışma bulamadık. Uzman panelin değerlendirmesi genel kozmetik kullanımına dairdir; gebeliğe özel bir sonuç vermez. [4] Bu yüzden “güvenli” diyemeyiz. Kullanmayı düşündüğün ürünün tamamını hekiminle değerlendir; bu dönemde yeni ürünleri tek tek eklemek de pratik bir önlemdir.

Kaynaklar

1. Ciriminna R, Pandarus V, Béland F, Pagliaro M. Catalytic hydrogenation of squalene to squalane. Org Process Res Dev. 2014;18(9):1110-1115. DOI
2. Kim SK, Karadeniz F. Biological importance and applications of squalene and squalane. Adv Food Nutr Res. 2012;65:223-233. PubMed · DOI
3. Rajkumar J, Chandan N, Lio P, Shi V. The Skin Barrier and Moisturization: Function, Disruption, and Mechanisms of Repair. Skin Pharmacol Physiol. 2023;36(4):174-185. PubMed · DOI
4. Fiume M, Bergfeld WF, Belsito DV, et al. Squalane and Squalene. Int J Toxicol. 2023;42(3_suppl):107S-109S. PubMed · DOI
5. Picardo M, Ottaviani M, Camera E, Mastrofrancesco A. Sebaceous gland lipids. Dermatoendocrinol. 2009;1(2):68-71. PubMed · DOI
6. Pappas A, Johnsen S, Liu JC, Eisinger M. Sebum analysis of individuals with and without acne. Dermatoendocrinol. 2009;1(3):157-161. PubMed · DOI
7. Del Rosso JQ, Kircik L. The primary role of sebum in the pathophysiology of acne vulgaris and its therapeutic relevance in acne management. J Dermatolog Treat. 2024;35(1):2296855. PubMed · DOI
8. Motoyoshi K. Enhanced comedo formation in rabbit ear skin by squalene and oleic acid peroxides. Br J Dermatol. 1983;109(2):191-198. PubMed · DOI
9. Ottaviani M, Alestas T, Flori E, Mastrofrancesco A, Zouboulis CC, Picardo M. Peroxidated squalene induces the production of inflammatory mediators in HaCaT keratinocytes: a possible role in acne vulgaris. J Invest Dermatol. 2006;126(11):2430-2437. PubMed · DOI
10. Capitanio B, Lora V, Ludovici M, et al. Modulation of sebum oxidation and interleukin-1α levels associates with clinical improvement of mild comedonal acne. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2014;28(12):1792-1797. PubMed · DOI
11. Jeong CB, Han JY, Cho JC, Suh KD, Nam GW. Analysis of electrical property changes of skin by oil-in-water emulsion components. Int J Cosmet Sci. 2013;35(4):402-410. PubMed · DOI
12. Lodén M. Role of topical emollients and moisturizers in the treatment of dry skin barrier disorders. Am J Clin Dermatol. 2003;4(11):771-788. PubMed · DOI
13. Wolosik K, Chalecka M, Gasiewska G, Palka J, Surazynski A. Squalane as a Promising Agent Protecting UV-Induced Inhibition of Collagen Biosynthesis and Wound Healing in Human Dermal Fibroblast. Molecules. 2025;30(9). PubMed · DOI
14. Patel A, Bettiga M, Rova U, Christakopoulos P, Matsakas L. Microbial genetic engineering approach to replace shark livering for squalene. Trends Biotechnol. 2022;40(10):1261-1273. PubMed · DOI