INCI listesi bir tarif gibi, ama ölçüleri yazmıyor.

INCI listesi nedir?

INCI, “International Nomenclature of Cosmetic Ingredients” yani Uluslararası Kozmetik Bileşen Adlandırması demektir. AB’de etikette kullanılacak ortak bileşen adları, INCI adlandırması dikkate alınarak derlenen bir sözlükten gelir. Bu sözlük bir izinli maddeler listesi değildir; yalnızca bileşenlerin hangi adla yazılacağını ortaklaştırır. [1]

AB’de içerik listesi “ingredients” kelimesiyle başlar. ABD’de de kozmetik etiketinde her bileşenin adı, baskınlık sırasına göre azalan düzende yazılır. [1, 4] Bu rehber AB ve ABD kurallarını örnek olarak kullanıyor; Türkiye’de ya da başka bir ülkede satılan ürünler için o ülkenin güncel mevzuatına bakmak gerekir.

Ortak adların pratik değeri, özellikle alerjisi olan kişiler için belirgindir. 1997 tarihli bir çalışmada, alerjen olarak tanımlanmış kozmetik maddelerin eski ve daha bilinen adları INCI adlarıyla eşleştirilerek bir liste hazırlandı. Amaç, dermatologların kozmetik bileşenlerine alerjisi olan hastalara danışmanlık yapmasını kolaylaştırmaktı. Adlandırmaların o tarihten bu yana değişmiş olabileceğini de unutmamak gerekir. [5]

Etiketi okumak, bir ürünün cildini zorlayıp zorlamayacağını tek başına söylemez. Temizleyicilerin ve nemlendiricilerin bariyeri nasıl etkileyebildiğini cilt bariyeri rehberi ayrıntılı anlatıyor; bu sayfa etiketin kendisine odaklanıyor.

İçerik sıralaması ne anlatır?

AB kuralında bileşenler, kozmetiğe eklendikleri andaki ağırlıklarına göre azalan sırada yazılır. Yani listenin başındaki bileşenler formüle en çok eklenenlerdir. [1] Ancak sıra bir yüzde değil, yalnızca göreli bir büyüklük bilgisidir: ikinci ve üçüncü bileşen arasındaki farkın ne kadar olduğunu listeden okuyamazsın.

Pek çok kremde ve serumda listenin su (aqua) ile başladığını görürsün; bu, suyun formülün taşıyıcısı olmasından kaynaklanır ve ürün hakkında olumsuz bir şey söylemez. Etikette neyin bileşen sayılmadığı da tanımlıdır: AB kuralında hammaddedeki safsızlıklar ve son üründe bulunmayan yardımcı teknik maddeler bileşen sayılmaz. Nanomateryal olarak bulunan bileşenlerin adından sonra “(nano)” yazılır. [1]

ABD kuralında da sıralama baskınlığa göredir. Alternatif bir yöntem olarak %1’in üzerindeki bileşenler azalan sırada, %1 veya altındakiler herhangi bir sırada, renklendiriciler ise en sonda yazılabilir. Ürün aynı zamanda reçetesiz ilaç sınıfındaysa etken maddeler, kozmetik bileşenlerden önce ayrıca belirtilir. [4]

Yüzde 1 çizgisi neden önemli?

AB kuralında %1’in altındaki bileşenler, %1’in üzerindekilerden sonra herhangi bir sırada listelenebilir. [1] Bu çizginin listede nerede olduğu etikette yazmaz. Dolayısıyla listenin ikinci yarısındaki sıralama, miktar hakkında güvenilir bir ipucu vermeyebilir.

Pratikte bu şu anlama gelir: listenin sonlarına doğru gördüğün iki bileşenden hangisinin daha çok eklendiğini bilemezsin. Koruyucular, koku maddeleri ve düşük oranda kullanılan bazı etkin içerikler bu bölgede yer alabilir. Düşük oranda bulunmak, bir bileşenin etkisiz ya da önemsiz olduğu anlamına da gelmez.

Renklendiriciler ve “may contain” ifadesi

AB kuralında saç boyası dışındaki renklendiriciler, diğer bileşenlerden sonra herhangi bir sırada yazılabilir. Uygun olduğunda Colour Index (CI) adlandırması kullanılır; bu yüzden etikette “CI 77891” gibi numaralar görürsün. [1]

Farklı tonlarda satılan dekoratif ürünlerde, örneğin fondöten ya da far serilerinde, “may contain” veya ”+/-” ifadesi kullanılabilir. [1] Bu ifadeden sonra gelen renklendiriciler serinin farklı tonlarında kullanılanları kapsayabilir; elindeki tonda hepsinin bulunması gerekmez.

Parfum ve koku alerjenleri nasıl okunur?

AB kuralında parfüm ve aroma bileşimleri listede tek bir terimle, “parfum” ya da “aroma” olarak yazılır. [1] ABD’de karşılığı “fragrance” veya “flavor” ifadesidir. [4] Yönetmeliğin ilk metninde ise 26 koku maddesi, durulanmayan ürünlerde %0,001, durulanan ürünlerde %0,01 düzeyini aşarsa içerik listesinde ayrıca belirtilir. [1]

Bu liste sonradan genişletildi: 26 Temmuz 2023 tarihli 2023/1545 sayılı AB yönetmeliği, 1223/2009’u değiştirerek yeni koku alerjenlerini zorunlu etiketleme kapsamına aldı. [6] Güncel toplam madde sayısı ve geçiş tarihleri için bu rehber bir rakam vermiyor; bunun için güncel resmî metne bakmak gerekir.

Etiketlerde bu maddeler ne kadar sık görülüyor? Danimarka’da tüketicilere kimyasal bilgi veren kâr amacı gütmeyen bir telefon uygulamasına kaydedilen 5.588 kokulu kozmetiğin etiketleri incelendi. 26 maddeden en az birini içeren ürünlerin %85,5’inde en az iki, %73,9’unda en az üç koku alerjeni vardı. En sık etiketlenenler linalool (%49,5) ve limonen (%48,5) oldu. [3]

Aynı incelemede 329 üründe (%5,9) koku alerjeni listelenmiş, ama “parfum”, “fragrance” ya da “aroma” ifadesi yoktu. Yani yalnızca “parfum” kelimesini aramak, koku maddelerini bulmak için yeterli olmayabilir. Bu çalışma etiketleri inceledi; üründeki gerçek miktarları ölçmedi. [3]

Etikette bir koku alerjeninin adını görmek, ürünün herkes için tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Güney Kore’de satılan 267 ev ve kişisel bakım ürününde 56 koku alerjeni ölçüldü; en sık bulunanlar limonen, linalool ve alfa-terpineoldü. Olasılıksal değerlendirmede, 95. yüzdelik maruziyette bile sistemik toksisite veya cilt duyarlılaşması açısından anlamlı risk görülmedi. Ürünlerin önemli kısmının mutfak temizlik ürünleri olduğunu da not etmek gerekir. [6]

Bu adların asıl önemi, bir koku maddesine alerjisi olduğu bilinen kişiler içindir. AB’de bu etiketlemede INCI adlandırması zorunludur; böylece yama testiyle belirlenen bir madde etikette aynı adla aranabilir. [7]

Kozmetik içerik analizinde etiket neyi söylemez?

Etiket bileşenlerin adını ve kabaca sırasını verir; yüzdeleri, bileşenlerin birbirini nasıl etkilediğini ve ürünün cildinde nasıl davranacağını vermez. Kuruluk ve bariyer üzerine bir derleme, nemlendirici kremler arasında büyük farklar olduğunu, bazı formüllerin cildin durumunu kötüleştirebildiğini, bazılarının ise görünümü ve bariyer işlevini düzeltebildiğini anlatır. [8]

Aynı derlemeye göre etken madde sayılmayan yardımcı maddeler de ciltte sanıldığından belirgin etkiler gösterebilir. Örneğin emülgatörler (yağla suyu karıştıran maddeler) bariyeri zayıflatabilir; vazelin (petrolatum) ise lipitleri uzaklaştırılmış cilt katmanında bariyer onarıcı etki gösterir. [8] Listenin ortasında duran, “önemsiz” gördüğün bir bileşen bile sonucu etkileyebilir.

Etiket ayrıca senin cildini bilmez. Bir bileşenin başka birinde tahriş yapmış olması sende de yapacağı anlamına gelmez; tersi de geçerlidir. Bu yüzden etiketi “iyi” ve “kötü” içerik avına dönüştürmek yerine bir bilgi kaynağı olarak okumak daha yararlıdır.

Aynı içerik, farklı formül

Normal cildi olan 78 gönüllünün katıldığı bir çalışmada, her katılımcı ön kollarından birine yedi hafta boyunca beş preparattan birini uyguladı. Birkaç bileşenden oluşan basitleştirilmiş kremler ve lipitsiz bir jel, su kaybını ve tahriş edici bir maddeye (sodyum lauril sülfat) cilt yanıtını artırdı; %5 üre içeren sıradan bir krem ise ters yönde etki gösterdi. [2]

Yazarlar nemlendiricilerin normal cildin bariyer işlevini etkilediği ve bu etkinin formülün bileşimine bağlı olduğu sonucuna vardı. Çalışma ön kolda ve deneysel formüllerle yapıldığı için yüz cildine ve piyasadaki ürünlere doğrudan genellenemez. [2] Yine de ders açık: etikette aynı içerik adını gören iki ürünün aynı sonucu vermesini beklememek gerekir.

Bir içeriğin çalışmalarda hangi yüzdelerle denendiğini merak ediyorsan niacinamide rehberi, retinol rehberi ve C vitamini rehberi ayrıntıları veriyor. İçerik listesi ise bu yüzdeleri çoğu zaman göstermez.

Ön yüzdeki iddialar listeyle nasıl karşılaştırılır?

AB kuralına göre etiket ve reklamlar, ürüne sahip olmadığı özellik veya işlevleri yükleyemez. Yine de ön yüzde bir içeriğin adının öne çıkarılması, o içeriğin ne kadar bulunduğunu söylemez. Ön yüzdeki vaadi arka yüzdeki listeyle birlikte okumak, beklentini daha gerçekçi kurmana yardım eder. [1]

Bir içerik listenin sonlarındaysa, %1 çizgisinin altında olabilir; ama çizginin yeri yazmadığı için bunu kesin bilemezsin. Pratikte ön yüzdeki iddiayı bir soru gibi okuyup yanıtını listede aramak iyi bir alışkanlıktır.

Tarih ve açık kavanoz simgesi ne anlatır?

AB kuralında dayanıklılığı 30 aydan uzun ürünlerde en geç kullanma tarihi zorunlu değildir. Bunun yerine açık kavanoz simgesi ve ay ya da yıl olarak ifade edilen, açıldıktan sonra kullanım süresi belirtilir. Daha kısa ömürlü ürünlerde ise tarih bilgisi aranır. [1]

Pratikte simgenin içinde ya da yanında “12M” gibi bir ifade görürsün; bu, ürünün açıldıktan sonra 12 ay içinde kullanılması gerektiğini anlatır. Süre ürünü açtığın günden başladığı için kutuya ya da ambalaja açılış tarihini yazmak işini kolaylaştırır. Havaya ve ışığa duyarlı içeriklerin saklanmasıyla ilgili ayrıntıları C vitamini rehberi anlatıyor.

Etiketi bakım dolabında nasıl kullanabilirsin?

Etiketin en pratik kullanımı, elindeki ürünleri birbiriyle karşılaştırmaktır. Aynı içeriği birden fazla üründe kullanıp kullanmadığını, yeni bir ürünün eski ürünlerinden neyle ayrıldığını ve hangi ürünün ne zaman açıldığını listeler üzerinden görebilirsin. Aşağıdaki adımlar birer pratik öneridir; tek doğru yöntem değildir.

1. Kendi listeni tut: Yama testiyle belirlenmiş bir alerjin varsa maddenin INCI adını telefonuna ya da cüzdanına not et.
2. Tekrarları bul: Sabah ve akşam rutinindeki ürünlerde aynı etkin içeriğin birden çok kez geçip geçmediğine bak.
3. Açılış tarihini yaz: Açık kavanoz simgesindeki süreyi takip etmek için ürünü açtığın günü not et.
4. Yeniyi tek başına ekle: Tepki olursa hangi ürünün sorumlu olabileceğini ayırt etmek kolaylaşır.
5. Tepki veren ürünün listesini sakla: Fotoğrafını çek; dermatologla konuşurken işe yarar.

Güneş koruyucuda karar, listeden çok koruma değerine ve sürdüğün miktara bağlıdır; bunun için güneş kremi rehberine bakabilirsin. Cildinin ay içinde dönemsel değiştiğini fark ediyorsan, ürün listeni değiştirmeden önce adet döngüsü ve cilt rehberi işine yarayabilir.

Kimler etikete daha dikkatli bakmalı?

Koku veya kozmetik alerjisi tanısı almış kişiler için etiket, gündelik hayattaki en pratik araçtır. Koku ya da kozmetik kaynaklı kontakt alerji şüphesi olan 320 egzamalı hastaya, AB’de etiketlenmesi zorunlu 26 koku maddesiyle yama testi yapıldı. Hastaların %10,3’ünde bu listeden en az bir pozitif reaksiyon görüldü. [7]

Pozitif reaksiyon gösteren 33 hastanın 20’sinde (%61) klinik ilişki kesindi. Bu hastalar zaten alerji şüphesiyle değerlendirilen seçilmiş bir gruptu; sonuç genel nüfustaki alerji sıklığını göstermez. [7] Yine de alerjisi belirlenmiş biri için etiketteki adın neden önemli olduğunu gösteriyor.

Etikete daha dikkatli bakması gereken diğer gruplar:

• Egzama ya da kolay tahriş olan hassas cildi olanlar
• Daha önce bir kozmetik ürüne kızarıklık, kaşıntı veya şişlikle tepki vermiş olanlar
• Reçeteli bir cilt tedavisi kullananlar (yeni ürünü hekiminle konuş)
• Hamile ya da emziren kişiler (yeni ürünü ve içerik listesini hekiminle değerlendir)

Sık sorulan sorular

Listenin başındaki içerik en etkili olan mı?

Hayır. Sıra etkiyi değil, eklenen miktarı anlatır. Listenin başında çoğu zaman su gibi taşıyıcı bileşenler bulunur. AB kuralında %1’in altındaki bileşenler herhangi bir sırada yazılabildiği için, sonlarda görünen bir içeriğin önemsiz olduğu sonucuna da varamazsın. Etkiyi, içeriğin hangi miktarla ve hangi formülde denendiğini anlatan çalışmalar belirler. [1]

Yüzde yazmıyorsa miktarı anlayabilir miyim?

Kesin olarak anlayamazsın. Liste yalnızca göreli bir sıra verir; iki bileşen arasındaki farkın büyüklüğünü göstermez. [1, 4] %1 çizgisinin yeri de etikette yazmaz. Bazı üreticiler bir içeriğin yüzdesini ön yüzde ayrıca belirtir; bu bilgi yoksa listeden kesin bir yüzde çıkarmaya çalışmak yanıltıcı olabilir.

Parfum yazmayan üründe koku maddesi olabilir mi?

Olabilir. Danimarka’daki etiket incelemesinde 329 üründe (%5,9) koku alerjeni listelenmiş, ama “parfum”, “fragrance” ya da “aroma” ifadesi yoktu. [3] Ayrıca AB kuralında bu alerjenler belirli bir eşiği aştığında ayrıca yazılır; eşiğin altındaki miktarlar listede görünmeyebilir. [1] Alerjin varsa yalnızca “parfum” kelimesine değil, tek tek madde adlarına da bak.

İçerik adları neden Latince ve İngilizce?

Çünkü etikette ortak bir adlandırma kullanılır. AB’de bileşen adları, uluslararası INCI adlandırması dikkate alınarak derlenen bir sözlükten gelir. [1] Bu yüzden bitki özlerinin Latince bilimsel adlarını ve İngilizce kökenli kimyasal adları görürsün. Ortak ad, alerjisi olan birinin aynı maddeyi farklı ülkelerde satılan ürünlerde aynı adla bulmasını kolaylaştırır. [5]

Kaynaklar

1. Regulation (EC) No 1223/2009 of the European Parliament and of the Council of 30 November 2009 on cosmetic products. Official Journal of the European Union. 2009;L342:59-209. EUR-Lex
2. Buraczewska I, Berne B, Lindberg M, Törmä H, Lodén M. Changes in skin barrier function following long-term treatment with moisturizers, a randomized controlled trial. Br J Dermatol. 2007;156(3):492-498. PubMed · DOI
3. Bennike NH, Oturai NB, Müller S, et al. Fragrance contact allergens in 5588 cosmetic products identified through a novel smartphone application. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2018;32(1):79-85. PubMed · DOI
4. 21 CFR 701.3 - Designation of ingredients. Code of Federal Regulations, Title 21, Part 701. U.S. Food and Drug Administration. eCFR
5. de Groot AC, Weijland JW. Conversion of common names of cosmetic allergens to the INCI nomenclature. Contact Dermatitis. 1997;37(4):145-150. PubMed · DOI
6. Lee H, Pack EC, Koo YJ, et al. Probabilistic risk assessment of emerging EU-regulated fragrance allergens in household and personal care products. Environ Int. 2025;200:109530. PubMed · DOI
7. van Oosten EJ, Schuttelaar ML, Coenraads PJ. Clinical relevance of positive patch test reactions to the 26 EU-labelled fragrances. Contact Dermatitis. 2009;61(4):217-223. PubMed · DOI
8. Lodén M. Role of topical emollients and moisturizers in the treatment of dry skin barrier disorders. Am J Clin Dermatol. 2003;4(11):771-788. PubMed · DOI